Artikel De Financiële Telegraaf: Gegokt met pensioengeld

image_pdf

Commissie-Frijns kritisch op beleggingen van fondsen
Gegokt met pensioengeld

DEN HAAG – Nederlanders maken zich terecht grote zorgen dat ze straks hun beloofde pensioen niet krijgen. Pensioenfondsen hebben jarenlang met gespaard geld van particulieren veel te grote risico’s genomen. Daarbij zijn miljarden aan pensioeninleg verloren gegaan. Die harde conclusie trok de commissie-Frijns gisteren na onderzoek onder 36 pensioenbedrijven. Pensioendeskundigen en vertegenwoordigers van de fondsen reageerden positief op het stuk. Al kraakten zij ook een aantal kritische noten.

De commissie, onder leiding van Jean Frijns, deed onderzoek naar het beleggingsbeleid en risicobeheer van pensioenfondsen sinds 1990. Frijns heeft geen aanwijzingen dat pensioenfondsen structureel slecht hebben gepresteerd in deze periode. Wel concludeerde hij dat Nederlanders vaak een totaal onjuist beeld hebben van hoe hun pensioen er voor staat. „Als mensen denken dat hun pensioen veilig is, dan hebben ze de verkeerde indruk”, zei commissievoorzitter Frijns. „En als ze zich over hun pensioenen zorgen maken, is dat niet onterecht.”

In het slechtste jaar 2008 verloren de pensioenfondsen €120 miljard. Zo’n €20 miljard daarvan raakten de bestuurders kwijt door fouten in de uitvoering van hun beleggingen. „We hebben de sterke indruk dat fondsbestuurders niet weten hoeveel risico ze nemen”, noemde onderzoeker Jan Nijssen een oorzaak. Volgens de commissie zijn pensioenfondsen kwetsbaarder geworden door de vergrijzing van de bevolking. Zij krijgen daardoor naar verhouding minder premies binnen en moeten meer pensioenen betalen. Ruim 60% van het totale pensioenvermogen is bestemd voor pensioenen die nu, of binnen tien jaar, al moeten worden uitbetaald.

Dat maakt het lastiger om financiële schokken op te vangen. Daar komt bij dat de fondsen steeds afhankelijker zijn geworden van financiële markten, omdat ze steeds meer zijn gaan beleggen in aandelen, onroerend goed en alternatieve beleggingen. Dat maakt het belang van gedegen beleggingsbeleid en risicobeheer groter, aldus Frijns. Maar te veel pensioenbestuurders missen de kennis om het beleggingsbeleid of producten te kunnen beoordelen, vindt hij.

Keiharde bodem
Om opnieuw tekorten te voorkomen, moet het fonds zelf een keiharde bodem voor reserves gaan noemen. Onder dat bedrag mag het vermogen niet zakken. „Zo’n harde grens in euro’s disciplineert iedereen bij het beleggen. Het is dan: tot daar en niet verder”, aldus Frijns. „Het rapport van de commissie is evenwichtig, maar bevat ook een aantal open deuren”, zegt Theo Gommer, pensioendeskundige bij Akkermans & Partners na een eerste bestudering van het stuk. Vooral de conclusies over de aankomende vergrijzing vindt Gommer te mager. „Frijns constateert dat deze ontwikkeling pensioenfondsen kwetsbaar maakt. Maar dat weten we natuurlijk allang. Ik had liever gezien dat hij zich ook had uitgelaten over de wijze waarop de fondsen de vergrijzing hebben aangepakt. Dat mis ik een beetje.”

De pensioendeskundige noemt het getal van €20 miljard dat in 2008 verloren ging aan ’verliezen in de uitvoering’ stevig. „Dit betekent dat er ondeskundig is belegd. De verdamping aan vermogen was te voorkomen geweest. Ter illustratie: per jaar wordt er voor €20 miljard aan pensioenuitkeringen gedaan, op een vermogen van €700 miljard. Dus het verlies is niet mals.” Gommer is wel te spreken over het advies dat pensioenen in het vervolg uit moeten gaan van ’reële’ in plaats van ’nominale’ waardes. In het eerste geval wordt de ambitie om te compenseren voor prijsstijgingen, indexatie, ook meegenomen in de berekeningen. „Een leek zal denken, wat heb ik hieraan? Maar het draagt bij aan de bewustwording van mensen over hun pensioen.

Dan wordt duidelijker gecommuniceerd dat het bij een dekkingsgraad van 105% nog helemaal niet goed zit met de indexatie. Maar dat daar een dekkingsgraad van bijvoorbeeld 130% voor nodig is.” Frans Prins, directeur van de Stichting Ondernemingspensioenfondsen, nuanceert de conclusie dat met name kleinere pensioenfondsen hun bestaansrecht moeten heroverwegen. „Dit moeten alle fondsen. Er is gebleken dat juist de grotere fondsen meer in de verleiding waren om in risicovolle beleggingsproducten te stappen. Frijns erkent ook dat kleine fondsen het qua beleggingsbeleid niet per se slechter hebben gedaan. Daar ben ik erg blij om.”

Peter Gortzak vicevoorzitter van vakbond FNV plaatst het oordeel van Frijns, dat pensioenfondsen te weinig aandacht besteden aan hun vermogensbeheer, in perspectief. „De gedachte enkele jaren geleden was dat bestuurders over beleggen te weinig kennis hadden. Dat kon beter worden uitbesteed aan externe partijen. Natuurlijk kun je nu zeggen dat bestuurders gefaald hebben. Maar de slimme jongens bleken de wijsheid ook niet in pacht te hebben.”

Gerard Riemer, directeur van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen, meent dat niet alleen pensioenfondsen huiswerk hebben meegekregen. „Ook de sociale partners en de overheid moeten hiermee aan de slag.”

De Telegraaf, 20-01-2010

Theo Gommer
Over Theo

Mr. J. Theo Gommer MPLA CCFP (1966) is managing partner bij de &Gommer Pensions Group, bij Gommer & Partners Pensioen Advocaten en bij de Visitatie Commissie Pensioenfondsen. Hij was tot 2018 voorzitter van de Nederlandse Orde van PensioenDeskundigen. Verder is hij actief als [...]

Bekijk profiel