Blog: Hoofdlijnen van een toekomstbestendig pensioenstelsel. Een teleurstelling.

Op de valreep van het zomerreces dan toch nog de lang verwachte Hoofdlijnennotitie van Staatssecretaris Klijnsma. Het nadeel van een ‘notitie’ – en dan ook nog op hoofdlijnen- is dat er best veel instaat, maar weinig concreets.

De hoofdlijn is duidelijk. Er komt een meer individueel systeem met collectieve-risicodeling, waarbij premie-inleg en opbouw hand in hand gaan. De doorsneepremiesystematiek sec wordt niet afgeschaft, maar iedereen krijg pensioenopbouw naar rato van de inleg: een degressieve opbouw dus. Jongeren gaan de facto meer pensioen opbouwen en ouderen minder.

Daarnaast neigt het Kabinet naar een pensioenplicht, voor ZZP-ers en ‘witte vlekken-werknemers’, al dan niet met opting-out.

Verder komen er meer keuze mogelijkheden. Welke dat precies zijn wordt – nog – niet duidelijk. Wel lees ik tussen de regels door meer mogelijkheden om met pensioengeld een woning aan te schaffen of de hypotheek daarop af te lossen, en voor zorggerelateerde behoeften (zoals?). Ook de afstemming op de persoonlijke behoeften lijkt toch te hinten op bijvoorbeeld een minimale levenslange uitkering en meer hoog/laag dan de huidige 100 : 75.

(NB: De interpretatie van het CPB rapport inzake Internationale vergelijking pensioenstelsels acht ik overigens toch echt onjuist en zeker te paternalistisch.)

Terug naar de degressieve opbouw. Hierover stelt ze dat een stijgende staffel weliswaar meer loonruimte geeft, maar dat het als belangrijk nadeel heeft ‘dat de premie afhankelijk is van het gemiddelde bestand van actieve deelnemers en dat het dus de arbeidskosten van oudere werknemers verhoogt’. ?? Dit is niet te begrijpen. Als een ieder pensioen krijgt naar rato van zijn inleg, maakt het ‘gemiddelde bestand’ toch niet uit?

Verderop stelt ze dat de overstap – op een gemiddelde leeftijd – van een vlakke (doorsnee)staffel naar een werkgever met een stijgende staffel kan zal betekenen dat zo’n overstap gunstig uitpakt voor de totale pensioenopbouw. Dat is zo. Daarom zal een ‘vlakke’ premie dus ook niet werken.

Ergo, waarom zou een 25-jarige ‘zoveel’ pensioen willen opbouwen? 3x zoveel als nodig. Je wilt dan toch liever lekker consumeren, ‘vrij sparen’ of een huis kopen? Dat jong veel sparen en risicovol beleggen goed is, ja dat snap ik, maar wil toch niemand?!

Omdat dit ook uitgaat boven de huidige fiscale beschikbare premiestaffels, moet het fiscale regime aangepast.

Als het afschaffen van de doorsneepremiesystematiek dan ook nog niet de huidige verplichtstelling in gevaar mag brengen, ben ik bang dat ze de verkeerde koers volgen. Dat doet hij namelijk wel.

Een heikel punt blijft de transitie van de afbouw van het ‘doorsneesysteem’. Als jongeren immers naar rato van hun ‘gelijke’ pensioenpremie meer pensioenopbouw krijgen, dan krijgen ouderen minder?! Daarnaast moet er nog € 100 miljard herverdeeld worden. Dat moet betekenen dat ouderen pensioen afstaan aan jongeren. Gaan ze dat doen? Ik ben bang van niet. Dat ‘schaadt’ dus de jongeren, die dan ook nog een keer überhaupt minder pensioenpremie gaan betalen – op basis van toch een staffel. Ook zij gaan dit niet accepteren.

Tot slot mis ik echte concrete ‘hoofdlijnen’. Zoals voor lumpsum-mogelijkheden, meer variatie hoog/laag, tijdelijke pensioen en wat dies meer zij.

Nu een en ander ook nog gecombineerd moet worden met het APF, doorbeleggen na pensioendatum, herziening waardeoverdracht en ‘de grote’ verplichtstelling (het handhaven daarvan?), ben ik bang dat de ambitie weer eens groter is dan de realiteit.

Al met al blijft het dus gissen naar de definitieve invulling. Nu dit minimaal 5 jaar gaat duren, er dan allang een nieuw Kabinet zit, kan het nog alle kanten op. Als ik eerlijk ben: dat wisten we al.

Ik had een nieuw pensioenstelsel bedacht, en het huidige daarop laten aansluiten. Deze hoofdlijnennotitie volgt de verkeerde route. Wat er in staat wisten we al, hoe we het gaan doen, dat blijft een raadsel.

Theo Gommer
Over Theo

Mr. J. Theo Gommer MPLA CCFP (1966) is managing partner bij de &Gommer Pensions Group, bij Gommer & Partners Pensioen Advocaten en bij de Visitatie Commissie Pensioenfondsen. Hij was tot 2018 voorzitter van de Nederlandse Orde van PensioenDeskundigen. Verder is hij actief als [...]

Bekijk profiel