Premium | FinSourceOne vaktechniek artikelen

Cryptodienstverleners onder DNB-toezicht

Toezichthouders Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB) pleiten al langer voor toezicht op cryptovaluta. Sinds 2013 waarschuwen de toezichthouders voor de risico’s. De virtuele valuta, zoals Bitcoins, zouden enerzijds witwassen en financiering van terrorisme makkelijk maken. Anderzijds is er een groot risico voor consumenten die in dergelijke cryptovaluta investeren. Omdat cryptovaluta geen officiële beleggingscategorie zijn, vallen ze slechts in specifieke gevallen onder het gedragstoezicht. Maar sinds 21 mei 2020 vallen dienstverleners in cryptodiensten wel onder prudentieel toezicht van DNB.

Volgens onderzoek uit 2018 zouden er 580.000 Nederlanders zijn die crypto’s hebben aangekocht. De investering was voor ruim drie kwart van hen minder dan € 1.000. Veel particulieren zagen de koers van cryptomunten sterk stijgen en wilden graag een (klein) deel van hun vermogen investeren. De AFM stelt dat het niet om ‘beleggen’ gaat, omdat het meestal geen officiële belegging is. Zij noemen het meer een ‘gok’. Bij regulier beleggen is er immers sprake van een bepaalde onderliggende waarde. Een aandeel is een deel van een onderneming, een obligatie is een lening, of er wordt belegd in vastgoed (echte gebouwen), enzovoorts. Bij cryptovaluta is er meestal geen onderliggende waarde of een onderliggend goed. Het is slechts een virtuele munt. Doordat deze schaars is, kan de vraag het aanbod overstijgen. Daarmee stijgt de prijs van een cryptomunt. Sinds een grote hausse in 2018, is de interesse onder particulieren voor crypto’s gedaald, aldus de AFM.

Het grote bezwaar van toezichthouders is dat crypto’s enerzijds financieel-economische criminaliteit faciliteren en anderzijds consumenten kwetsbaar maakt voor misleiding, oplichting, manipulatie en cybercriminaliteit.

Uit eenzelfde onderzoek uit 2018 bleek dat circa 26% van alle cryptomunten ‘kwijt’ is. Deze valuta worden immers digitaal opgeslagen en zijn daardoor gevoelig voor diefstal, of kunnen simpelweg verloren gaan door een computercrash. 

Voor een juist begrip van wat er is veranderd, leggen we eerst kort uit wat crypto’s in grote lijnen zijn en wat voor cryptodienstverleners er zijn. Daarna gaan we in op de feitelijke wijzigingen. 

Wat zijn crypto’s?

Er zijn alleen al meer dan 5.500 verschillende crypto’s op meer dan 22.520 markten. De totale waarde zou rond de € 220 miljard zijn, wereldwijd. 

Sinds de uitvinding van crypto’s zijn er dan ook diverse benamingen voor deze verschijningsvorm, zoals virtual assets, cryptocurrencies of crypto-assets. Wij gebruiken hier telkens de korte term ‘crypto’.

In Europese regelgeving is er inmiddels een definitie voor gegeven:

een digitale weergave van waarde die niet door een centrale bank of een overheid wordt uitgegeven of gegarandeerd, die niet noodzakelijk aan een wettelijk vastgestelde valuta is gekoppeld en die niet de juridische status van valuta of geld heeft, maar die door natuurlijke of rechtspersonen als ruilmiddel wordt aanvaard en die elektronisch kan worden overgedragen, opgeslagen en verhandeld.” 

Daarnaast is het zinvol een onderscheid te maken tussen de verschillende functies van crypto’s. Crypto’s kunnen in grote lijnen drie functies hebben, die elkaar kunnen overlappen.

Als transactiemiddel

Dit zijn crypto’s waarmee je iets kunt ‘kopen’, ondanks het feit dat het geen echt geld is. Het voordeel voor consumenten is dat dit kan zonder tussenkomst van banken. De bekendste crypto met deze rol is de Bitcoin.

Als gebruiksrecht

Dit zijn crypto’s die recht geven op toegang tot een applicatie of dienst. Zo is de crypto Ethereum ontstaan vanuit het idee om gebruikers recht te geven op diensten van een Ethereumnetwerk, waarmee contracten kunnen worden afgesloten. Een ander voorbeeld is Filecoin, waarmee gebruikers decentraal cloudopslag bij elkaar kunnen afnemen.

Als investering

Er zijn ook crypto’s die wel echt een waarde vertegenwoordigen. Dat zijn de crypto’s die als alternatief dienen voor reguliere financiële instrumenten, zoals aandelen. Een onderneming kan investeerders zoeken door eigen crypto’s uit te geven, in ruil voor een deel van de onderneming of een belofte op een deel van de winst. Deze soort crypto’s vielen al onder het financiële toezicht. Dat verandert dus niet. 

Wat voor cryptodienstverleners zijn er?

Er is een heel ecosysteem ontstaan rondom crypto’s. De diensten die omtrent crypto’s verleend worden, zijn er te veel om allemaal op te noemen.

We noemen hier de belangrijkste diensten:

Het creëren en aanbieden

Veel crypto’s (zoals Bitcoin) ontstaan vanuit complexe algoritmes. Het ontstaan gebeurt via zogeheten blockchains. Het creëren van dergelijke crypto’s wordt ‘minen’ genoemd. Deelnemers die transacties via de blockchain valideren kunnen als beloning een crypto krijgen. De crypto’s kunnen ook vooraf gemined (pre-mined) zijn en vanaf dat moment aangeboden worden volgens een vaste set regels. Tot slot zijn er de initial coin offerings (ICO’s) waarbij een centrale partij verantwoordelijk is voor het aanbieden.

Het opslaan

Een andere vorm van dienstverlening is het opslaan van crypto’s in on- of offline cryptowallets. Via dergelijke wallets kunnen transacties gedaan worden met een unieke sleutel.

Het omwisselen

Er zijn omwisselplatforms, soms met tussenhandelaren, die crypto’s omwisselen naar andere crypto’s of naar contant geld en vice versa.

Overige diensten

Denk hierbij aan Distributed Ledger Technology (DLT), waarbij crypto’s worden gebruikt als innovatieve cryptografische techniek die de geldigheid van een overeenkomst garanderen. Ook zijn er inmiddels afgeleide diensten, zoals futures en contracts for difference die met crypto’s als onderliggende waarde handelen. Verder zijn er crypto-informatiediensten, adviesdiensten, en zelfs cryptoverzekeringen en crypto-leningen. 

Wat is er nu veranderd?

Op 21 mei 2020 is de Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn in werking getreden. Die wijziging geschiedt op grond van AMLD5 (Anti Money Laundering Directive 5). Het is ietwat verwarrend dat de nummering niet lijkt overeen te stemmen. Dat komt doordat de vierde anti-witwasrichtlijn niet vervalt, maar slechts wordt gewijzigd met een vijfde verordening. 

Deze wijziging in de vierde anti-witwasrichtlijn houdt in dat aanbieders van diensten voor het omwisselen van crypto’s en aanbieders van wallets (de bewaarportemonnees) voor crypto’s een registratie moeten aanvragen bij DNB. 

Deze registratieplicht bij DNB geldt alleen voor partijen die deze diensten beroeps- of bedrijfsmatig uitoefen vanuit Nederland. In de andere EU-landen is de prudentiële toezichthouder van dat land verantwoordelijk. Inmiddels is een aantal cryptodienstverleners verhuisd naar buiten de EU om aan dit toezicht te ontkomen. Dat betekent dat deze partijen geen cryptodiensten meer mogen verlenen in de EU. 

Het toezicht betekent concreet dat de bedrijven moeten voldoen aan de eisen uit de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme (Wwft), dat zij zich dienen te registreren bij DNB en dat de bestuurders, mede-beleidsbepalers, commissarissen en houders van een gekwalificeerde deelneming (aandelen ≥ 10%) worden getoetst. DNB ziet er daarnaast op toe dat de bedrijven zich houden aan de regels rond witwassen, terrorismefinanciering en sanctiewetgeving. Bedrijven die zich niet registreren bij DNB, mogen geen diensten voor het wisselen tussen crypto’s en gewoon geld meer verrichten en geen bewaarportemonnees meer aanbieden.

Wisseldiensten

Alleen de partijen die echt geld (‘fiduciaire valuta’) omwisselt naar de crypto’s (‘virtuele valuta’) en andersom, hebben een registratieplicht. Er geldt dus (nog) géén registratieplicht voor dienstverleners die crypto’s omwisselen voor andere crypto’s. De beheerder van de omwisseldiensten, zoals Automated Teller Machines (ATM’s) zijn de partijen die de registratie moeten hebben. Dus niet de winkels waar dergelijke apparaten staan.

Bewaardiensten

Een aanbieder van een bewaarportemonnee is een partij die in staat is om (zelfstandig) te beschikken over de virtuele valuta van de gebruiker (in het Engels custodian wallet providers). Hiervoor moet een partij de privésleutel van een cliënt op een zodanige manier beheren dat deze partij de virtuele valuta van de cliënt kan aanhouden, opslaan of overdragen. Dit geldt in ieder geval voor aanbieders die in het bezit zijn van de privésleutel van hun gebruikers, ook als de privésleutel naast de aanbieder wordt gedeeld met meer dan één gebruiker. 

Deze aanbieders van bewaarportemonnees moeten zich registeren als zij deze diensten in of vanuit Nederland beroeps- of bedrijfsmatig aanbieden. 

Aanbieders die niet beschikken over de virtuele valuta van hun gebruikers en op geen enkele manier toegang hebben tot die virtuele valuta hoeven zich niet te registreren (non-custodian wallet providers). Voorbeelden hiervan zijn aanbieders van applicaties of fysieke apparaten die gebruikers toegang geven tot hun virtuele valuta om deze op te slaan, en hen inzicht te geven in de balans van hun virtuele valuta.

Wat toetst DNB voordat een registratie wordt afgegeven?

DNB toetst, voordat een registratie wordt afgegeven, de betrouwbaarheid en/of geschiktheid van de cryptodienstverlener. 

Dat houdt in dat er een aanvangstoetsing plaatsvindt als er een bestuurder, mede-beleidsbepaler, commissaris of houder van een gekwalificeerde deelneming (> 10%) aantreedt. Ook als iemand van functie verandert, wordt diens geschiktheid getoetst.

Betrouwbaarheid

DNB toetst voornemens, handelingen en antecedenten van de persoon die de functie vervult. De beoordeling van betrouwbaarheid heeft onder andere betrekking op eigenschappen als waarheidlievendheid, verantwoordelijkheidszin, wetsgetrouwheid, openheid, oprechtheid, prudentie, punctualiteit, onkreukbaarheid, discretie en rechtschapenheid. Dat zijn de letterlijke bewoordingen van DNB.

Geschiktheid

“Geschiktheid” wordt getoetst aan de hand van de criteria of een kandidaat beschikt over voldoende relevante kennis, vaardigheden en professioneel gedrag om de functie te vervullen. Dit blijkt onder andere uit opleiding, werkervaring en competenties.

Relevant voor medewerker financiële dienstverlening

Als medewerker in de financiële dienstverlening is het goed om op de hoogte te zijn van het bestaan van crypto’s en enig begrip te hebben van wat deze inhouden. Toch hoort het niet tot uw beroepsmatige praktijk om hier de klant in bij te staan, laat staan dat u adviseert in of over crypto’s. Maar u moet wel weten dat klanten met crypto’s in beginsel te maken hebben met door DNB geregistreerde dienstverleners. En dat het veelvuldig en/of grootschalig handelen of aanhouden van crypto’s een integriteitsrisico kan inhouden. Crypto’s worden immers regelmatig gebruikt voor het witwassen van zwart of anderszins crimineel inkomen.

Premium | FinsourceOne vaktechniek artikelen

Je eerste 2 Premium vaktechniek artikelen voor deze maand zijn op.

Meer premium artikelen lezen?
Word dan Member!

Bekijk de Memberships