Premium | FinSourceOne vaktechniek artikelen

Evaluatierapporten eigenwoningregeling gepubliceerd

Veel partijen die betrokken zijn bij hypothecaire kredieten en de woningmarkt in brede zin, vragen zich al langer af in hoeverre de eigenwoningregeling, zoals hypotheekrenteaftrek en het eigenwoningforfait, doeltreffende maatregelen zijn om het eigenwoningbezit te bevorderen. Ook is er steeds meer discussie over de complexiteit van alle fiscale regels omtrent de eigen woning. In een voortzetting van de Algemene Financiële Beschouwingen heeft staatssecretaris Snel van Financiën daarom op 12 december 2017 aan de Eerste Kamer toegezegd deze regeling te zullen evalueren. Twee jaar later, op 13 december 2019, zijn de rapporten gepresenteerd en geeft het kabinet haar reactie op deze evaluaties.

De toezegging die de staatssecretaris in december 2017 deed, was om de eigenwoningregeling op twee punten te evalueren:

 

  1. In hoeverre is de eigenwoningregeling doeltreffend en doelmatig?
  2. In hoeverre belemmert de complexiteit van de eigenwoningregeling een juiste toepassing van de regeling? En wat zijn de knelpunten en hoe kan de complexiteit gereduceerd worden?

Doeltreffendheid en doelmatigheid

Het onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid is gedaan door SEO Economisch Onderzoek (SEO). Het onderzoek richt zich op de eigenwoningregeling van 2001 tot en met 2018. Het doel van de eigenwoningregeling is het stimuleren van het eigenwoningbezit. SEO concludeert in haar rapport dat hypotheekrenteaftrek en het eigenwoningforfait hierbij hebben geholpen. Maar die regels hebben ook nadelen gehad: hoge kosten, hogere huizenprijzen, lagere welvaart en meer schulden.
Het in 2001 instellen van de maximale duur van de renteaftrek van 30 jaar, en veel daarop volgende regelingen zoals de bijleenregeling (2004) en de fiscale aflossingsplicht (2013), hebben ervoor gezorgd dat schuldopbouw van consumenten beperkt werd en bovendien gingen de kosten voor de overheid hierdoor omlaag.

 

Hoewel achtereenvolgende kabinetten hebben geprobeerd de nadelen van de eigenwoningregeling te beperken, is de conclusie van SEO toch dat de huidige regeling ondoelmatig is. Er zijn te veel regelingen, die ongelijksoortig zijn en daarmee te complex.

 

Het geheel aan maatregelen leidt niet tot een consistent en helder eindbeeld voor de fiscale behandeling van de eigen woning en dat zou wel moeten.

Conclusie en advies SEO

SEO concludeert dat er een helder eindbeeld moet komen omtrent de eigen woning. Bijvoorbeeld:

 

  • Defiscalisering van de eigen woning
    Dit betekent dat de woning in het geheel niet bij belastingheffing wordt betrokken. Logischerwijs geldt dat dan ook voor de eigenwoningschuld: de rente zou dus ook niet meer aftrekbaar zijn. Voordeel hiervan is dat de complexiteit gereduceerd wordt – als er geen regeling meer is, dan hoeven de Belastingdienst, consumenten en hypotheekadviseurs/geldverstrekkers ook niet meer zoveel regels te kennen, toepassen of controleren
  • Verplaatsen van de eigen woning naar box 3
    Dit zou betekenen dat de woning nog wel bij de belastingheffing wordt betrokken, maar dan in box 3 (als vermogen). De eigenwoningschuld zou dan ook een ‘gewone’ consumptieve schuld worden in box 3. De vraag is of de politiek een vrijstelling voor de eigen woning in box 3 wil invoeren of niet. Dat zou kunnen, want het is immers een gebruiksgoed. De waarde van andere gebruiksgoederen, zoals inboedel of een auto, worden ook niet in box 3 belast. Dat is echter een politieke keuze

SEO raadt de regering aan om één van deze wegen in te slaan en dan heel duidelijk het pad naar dat eindbeeld aan te geven, zodat iedereen weet waar hij aan toe is. Dat pad naar het eindbeeld toe moet niet al te belastend zijn voor huishoudens, adviseurs, hypotheekverstrekkers of de Belastingdienst.

Complexiteit fiscale eigenwoningregeling

Panteia (een bureau dat Beleids- en Marktonderzoek doet) onderzocht de complexiteit van de fiscale wetgeving omtrent de eigen woning. De regeling is erg complex. Zeker door de opeenstapeling van allerlei maatregelen, is die zelfs onnavolgbaar geworden. Maatregelen van na 2018, zoals afbouw van de Wet Hillen en de tariefmaatregel (versnelde verlaging maximum aftrektarief) zijn nog niet eens meegenomen in dit onderzoek. Panteia heeft alle marktpartijen benaderd om input te leveren voor dit onderzoek en in grote lijnen is iedereen het erover eens dat het te ingewikkeld is geworden, zelfs voor professionals die hier dagelijks mee bezig zijn.

 

De niet mis te verstane conclusie is dan ook:

“Daarmee is de huidige eigenwoningregeling niet goed houdbaar, controleerbaar, uitvoerbaar en handhaafbaar.

 

Zeker bij life-events, zoals een echtscheiding, is niet of nauwelijks nog na te gaan in hoeverre een lening kan kwalificeren als eigenwoningschuld. Soms moet daarvoor het hele eigenwoningverleden tot in detail worden achterhaald. Maar de consument, de geldverstrekker(s) of Belastingdienst beschikken helemaal niet meer over de gegevens, dus het kan gewoon niet. Bovendien zijn er telkens pogingen gedaan deeloplossingen te bedenken, die juist weer extra vragen oproepen. Denk hierbij aan het goedkeurend besluit van 30 januari 2018 over verdeling van het fiscale eigenwoningverleden. Dat besluit is op zich al complex, en ziet bovendien alleen op situaties dat partners elk 50% van een eigen woning aanschaffen. Voor alle andere situaties blijft de eigenwoningregeling volstrekt onduidelijk.

Conclusie en advies Panteia

Panteia beveelt aan om de fiscale eigenwoningregeling ingrijpend te herzien, of de eigen woning volledig uit de fiscale regelgeving te halen. Er zou een fundamenteel onderzoek gedaan moeten worden om te kijken wat de gevolgen zijn van:

 

  • Defiscalisering (zie ook aanbeveling SEO)
  • Verplaatsing van de eigen woning naar box 3 (zie ook aanbeveling SEO) of
  • Het opnemen van de woning in een aparte box 4
    Deze optie zou in grote lijnen inhouden dat het saldo van de eigenwoningwaarde en de eigenwoningschuld op een of andere manier belast zou worden, anders dan in boxen 1, 2 of 3. Dat zou minder impactvol en complex zijn dan verplaatsing naar box 3

Panteia geeft dus niet concreet aan welk van deze opties de voorkeur heeft, maar geeft deze drie oplossingsrichtingen aan die nader onderzocht moeten worden. 

 

Omdat deze oplossingen allemaal wel heel radicaal zijn, doet Panteia ook enkele suggesties om direct al bepaalde complexe aspecten weg te nemen tot het stelsel grondig herzien wordt. Denk daarbij aan:

 

  • Het toepassen van een fictief annuïtair aflossingsschema
  • Maximering van de hypotheekrenteaftrek (en daar geen verplichte leenvorm aan te verbinden)
  • Een KEW, SEW of BEW direct gebruiken voor een verbouwing
  • Het verduidelijken van het besluit van 30 januari 2018
  • Het afschaffen van deelregelingen als de bijleenregeling, overgangsrecht, de 30-jaarsperiode en de aflossingseis

Ook zou de Belastingdienst veel meer moeten voorlichten over de toepassing van de eigenwoningregeling. En zou de Belastingdienst op aanvraag informatie aan consumenten moeten verschaffen over hun individuele eigenwoningverleden.

Kabinetsreactie op de rapporten

Staatssecretaris Menno Snel reageert namens het kabinet op de conclusies en aanbevelingen van de onderzoekers. Hij onderkent de conclusies. Maar hij geeft het stokje wel door aan zijn opvolger.

 

De eventueel te zetten stappen om tot een minder complexe behandeling van de eigen woning te komen en de te maken keuzes die hieraan ten grondslag moeten liggen, zijn aan een volgend kabinet.”

 

Enkele aanbevelingen van Panteia, die op korte termijn genomen zouden kunnen worden, worden ook niet direct overgenomen. Op het gebied van voorlichting en persoonlijke informatieverstrekking door de Belastingdienst, stelt Snel dat er al veel voorlichting wordt gegeven. Persoonlijke informatieverstrekking over een eigenwoningverleden, is meestal niet mogelijk, omdat de Belastingdienst die informatie ook niet (altijd) meer heeft en bovendien niet tot de kerntaken van de dienst behoort.

 

Op de specifieke inhoudelijke quick wins gaat Snel niet in. Hij stelt daarover slechts in het algemeen, dat als een professional moeite heeft met een specifieke fiscale situatie, hij zich kan wenden tot de Belastingdienst. Als zou blijken dat de eigenwoningregeling op specifieke punten onredelijk uitpakt, zal Snel dit via een besluit kunnen rechtbuigen.

 

Kortom: er verandert voorlopig niets.

Mogelijke gevolgen als adviezen worden overgenomen

Beide onderzoeksinstituten schetsen ook de mogelijke gevolgen van het overnemen van hun adviezen. Bijvoorbeeld dat de hypotheekrenteaftrek helemaal wordt afgeschaft en de eigen woning gedefiscaliseerd wordt, naar box 3 verhuist, of naar een aparte box 4. Dan zullen de huizenprijzen dalen en wordt het eigenwoningbezit minder gestimuleerd. Op langere termijn zullen daardoor meer mensen gaan huren dan kopen. Maar de welvaart neemt wel toe. De tarieven van de inkomstenbelasting kunnen bovendien omlaag, omdat de hypotheekrenteaftrek wordt afgeschaft. Ook de overdrachtsbelasting zou dan afgeschaft kunnen worden. De advieskosten kunnen ook sterk omlaag, omdat een adviseur nu een groot deel van zijn tijd kwijt is aan het inventariseren en analyseren van de fiscale consequenties van zijn advies, zeker bij doorstromers of na een life-event. En consumenten worden meer gestimuleerd om schulden te reduceren of deze helemaal niet aan te gaan.

 

De hevigheid van de gevolgen is natuurlijk sterk afhankelijk van de gekozen oplossingen en het tijdspad. In de rapporten zijn telkens de diverse scenario’s uitgewerkt.

Premium | FinsourceOne vaktechniek artikelen

Je eerste 2 Premium vaktechniek artikelen voor deze maand zijn op.

Meer premium artikelen lezen?
Word dan Member!

Bekijk de Memberships