Premium | FinSourceOne vaktechniek artikelen

Kifid over verplicht advies of kennis- en ervaringstoets

Het Kifid boog zich over een klacht van een consument, die zijn hypothecair krediet met € 10.000 wilde verhogen. Hij wilde daar geen advies over. De bank biedt weliswaar execution-only dienstverlening aan, maar wil dan wel dat de klant eerst een Kennis- en Ervaringstoets met goed gevolg aflegt. Maar ook dat weigert de klant. Moet de bank toch meewerken aan de verhoging?

Sommige klanten met een hypotheek, willen vanwege een verbouwing of anderszins een relatief kleine verhoging van dit hypothecaire krediet. Voor veel klanten zijn de advieskosten dan een drempel. Die zijn al snel € 1.000 of meer, terwijl dat volgens hen niet in verhouding staat tot de hoogte van de extra lening. Deze klanten wensen dan de aanvullende lening aan te gaan, zonder advies. Dat wil dus zeggen: execution only. De vraag is of de klant dan gedwongen kan worden om een Kennis- en Ervaringstoets af te leggen.

Het Kifid heeft hierover in augustus 2020 een uitspraak gedaan. Ter inleiding kijken we eerst naar eerdere jurisprudentie over de plicht van financiële dienstverleners om al dan niet mee te werken aan execution only.

Eerdere uitspraak in 2015: bank mag advies verplicht stellen bij ‘substantiële wijzigingen’

Al in 2015 oordeelde het Kifid dat het een geldverstrekker vrij staat om zelf regels te hanteren over het verplicht stellen van advies. Het Kifid oordeelde dat een substantiële wijziging van het hypothecair krediet voor een geldverstrekker aanleiding mag zijn om advies verplicht te stellen. Wil de klant geen advies, dan kan hij de wijziging niet execution only doorvoeren bij die geldverstrekker. Voorwaarde is wel, dat de klant de mogelijkheid krijgt om het advies bij een onafhankelijke adviseur in te winnen. Er mag dus geen sprake zijn van de plicht het advies bij de geldverstrekker zelf in te winnen. 

De vraag is echter wat een ‘substantiële wijziging’ is. Daarover heeft het Kifid in 2015 gesteld:

“Als de wijziging van een bestaande overeenkomst zo ingrijpend is dat van de oorspronkelijke lening nagenoeg niets meer resteert en men net zo goed naar een andere aanbieder had kunnen gaan, staat het de bank vrij daarvoor advieskosten in rekening te brengen én mag zij eisen stellen aan de door consument ingeschakelde (onafhankelijke) adviseur.” 

Klacht in 2019: is alleen een verhoging dan al een ‘substantiële wijziging’?

In 2019 klaagde aan klant bij het Kifid over het feit dat hij voor een tweede verhoging van zijn hypotheek advies moest inwinnen, en daarvoor advieskosten moest betalen. Hij had een half jaar daarvoor zijn hypotheek al eens verhoogd en ook daarvoor al advieskosten betaald. Hij vond de advieskosten voor de tweede verhoging onredelijk, omdat hij dat een vervolg vond op het eerder gegeven advies. Toch gaf het Kifid in april 2019 de bank ook gelijk: zij mochten het advies verplicht stellen voor de tweede verhoging. Dat had er onder meer mee te maken, dat de verhoging werd gedaan voor consumptieve doeleinden en niet voor een verbouwing of verbetering van de woning.

Kortom: de bank blijkt uit Kifid-uitspraken een ruime bevoegdheid te hebben zelf te oordelen of ze advies al dan niet verplicht stellen.

Klacht in 2020: mag de bank een Kennis- en Ervaringstoets verplicht stellen?

In de casus die in 2020 speelt, wil een klant (een echtpaar) een verhoging van zijn hypotheek van € 10.000 (plus € 400 kosten). Hij wil deze verhoging annuïtair lenen, zonder advies. De bank gaat hierin mee: ze staat de klant toe de aanvullende lening aan te gaan zonder advies. Maar onder één voorwaarde: zowel de man als de vrouw moeten een Kennis- en Ervaringstoets (KET) doen en hiervoor een voldoende halen. De bank geeft wel mee dat de man de vrouw mag helpen met het beantwoorden van de vragen van de KET.

De man protesteert hiertegen. Hij heeft een assurantie-B-diploma en dat toont volgens hem aan dat hij voldoende kennis van zaken heeft. Hij vindt de KET daarom onzin. Bovendien vindt hij de suggestie dat hij zijn vrouw mag helpen bij de KET fraude in de hand werken, omdat hij dan feitelijk haar vragen zou beantwoorden.

De eis van de klant is dan ook dat de bank meewerkt aan de verhoging, zonder advies en zonder KET.

Oordeel Kifid 2020

Het oordeel van het Kifid is in het nadeel van de klant.

De uitspraak geeft meer duidelijkheid over de beleidsvrijheid van de bank in dergelijke gevallen.

Allereerst oordeelt het Kifid namelijk dat de bank zelfs advies verplicht had mogen stellen. Dat onderbouwt Kifid, door te stellen dat een verhoging van € 10.400 op een hypothecair krediet van ongeveer € 135.000 al een “substantiële wijziging” is in deze situatie. Het nieuwe leningdeel is namelijk een toevoeging van een nieuwe leningvorm (de annuïteitenlening) op een bestaande niet-annuïtaire lening. Dat is dus kennelijk al substantieel genoeg om de bank de vrijheid te geven advies verplicht te stellen. Daarmee gaat dit onderdeel van de uitspraak verder dan de conclusie van het Kifid in 2015.

De bank werkt echter wel mee aan execution only. Maar ze stelt daarbij de eis dat de klant, in dit geval beide personen, de KET met goed gevolg afgelegd hebben. Het komt het Kifid in deze situatie niet onredelijk voor dat de bank zo wil nagaan of de klant voldoende kennis en ervaring heeft en of ze begrijpen wat ze willen wijzigen. Het Kifid vindt het daarom begrijpelijk dat de bank in het kader van haar zorgplicht alleen een verhoging toestaat als de KET met goed gevolg wordt afgelegd.

Verder oordeelt Kifid dat een diploma van de klant onvoldoende zekerheid biedt om anders te oordelen. De bank staat toe dat het advies bij een andere adviseur wordt ingewonnen, maar die moet dan wel aan de eisen van de bank voldoen. En de man voldoet in deze situatie niet aan die eisen. Weliswaar heeft hij een diploma, maar hij heeft niet de juiste adviesvergunningen van de AFM, noch is er een samenwerkingsovereenkomst tussen de bank en de klant. Nu aan deze twee eisen niet voldaan wordt, kan de klant zelf niet als ‘bemiddelaar’ of ‘adviseur’ optreden voor zichzelf en zijn vrouw.

Tot slot gaat het Kifid in op nog een aspect van de klacht: de bank is eerder wel akkoord gegaan met verhogingen, zonder dat ze hiervoor advies of een KET verplicht stelde. Dat vindt de klant inconsequent. Het Kifid stelt hierover dat de bank haar beleid op dit punt, op grond van voortschrijdend inzicht, heeft mogen aanpassen.

De klant krijgt dus op alle punten ongelijk. Hij zal de KET-vragen moeten beantwoorden en zijn vrouw ook. En daarvoor dan ook een voldoende resultaat behalen.

Premium | FinsourceOne vaktechniek artikelen

Je eerste 2 Premium vaktechniek artikelen voor deze maand zijn op.

Meer premium artikelen lezen?
Word dan Member!

Bekijk de Memberships