Pensioen, nee dank u

image_pdf

Regelmatig hoor ik mensen zeggen:  “Pensioen, nee dank u”. Ik vind dat altijd bijzonder interessant als iemand zo een stelling inneemt. Alleen, waarom doen mensen dat? In dit artikel een nadere beschouwing.

Allereerst natuurlijk de vraag wat iemand dan precies niet wil. Als ik doorpraat met mensen kom ik er achter dat de meesten wel een oudedagsvoorziening willen, alleen niet geregeld op de manier die wij kennen als pensioen (werkgever – werknemer in de 2e pijler).

Verder merkte ik dat er veel verschillende redenen zijn waarom iemand deze keuze maakt. Ik zal de meest voorkomende categorieën bespreken.

Doe-het-zelvers

Dit zijn de mensen die alles voor hun oude dag graag zelf doen. De werkgever kan en mag niet beslissen over wat goed voor hun is. Op zich kan ik me dat wel voorstellen met als kanttekening dat deze mensen vaak principiëler lijken dan ze in werkelijkheid zijn. Want de bureaustoel waar ze op zitten en het automerk waar ze in rijden is waarschijnlijk wel door de werkgever uitgekozen om maar een voorbeeld te noemen (misschien een beetje flauw voorbeeld, maar geeft wel aan wat ik bedoel). Ook kenmerkt deze groep zich door de wens om het vermogensbeheer ook zelf te regelen. Ik kan zelf veel beter en slimmer mijn geld beleggen of investeren dan dat de uitvoerder van mijn werkgever dat doet. Niet zelden wordt het totale pensioenvermogen in aandelen belegd of in vastgoed geïnvesteerd, al dan niet in combinatie met geleend geld. Mijn advies aan werkgevers in deze situaties  is om de doe het zelvers het ook zelf te laten doen. Niet omdat ik hun visie altijd onderschrijf, maar omdat je deze mensen niet snel tevreden krijgt met een pensioenregeling. En pensioen is een dure arbeidsvoorwaarde. Als iemand daar niet op zit te wachten, laat het dan zitten en investeer je geld in mensen die het wel graag willen hebben. Laat deze werknemers wel een goede afstandsverklaring tekenen.

Avonturiers

Dit is een heel bijzondere groep werknemers. Die zitten niet op een standaard pensioenregeling te wachten, omdat deze hun avontuurlijke karakter alleen maar in de weg zit. “Ik wil straks de wereld in en heb dan geen behoefte aan maandelijkse uitkeringen vanuit Nederland. Ik wil geld ineens. Een boerderij kopen in de Vogezen, een kroeg beginnen in Australië of een duikschool in Egypte.” In tegenstelling tot de doe het zelvers heeft deze groep echter geen idee wat de consequenties zijn van het niet mee doen met een pensioenregeling. Het niet meedoen met pensioen en het hebben van plannen voor de toekomst betekent in ieder geval wel dat je zelf iets moet regelen. En de echte avonturier wordt gekenmerkt door de eigenschap dat hij dat nou net niet gaat doen. Mijn advies aan werkgevers in deze situaties is dan ook om gedeeltelijk mee te gaan in de wens. In die zin, dat ik me kan voorstellen dat er iets uitermate flexibel geregeld moet worden. Alleen het moet wel geregeld worden. Werkgevers dienen dat mijns inziens te faciliteren. Uiteraard geldt ook hier het juridisch vastleggen. Leg alle afspraken vast in waterdichte overeenkomsten!

Ondernemers

Voor de meeste ondernemers is hun bedrijf hun pensioen. En terecht! Ik heb daar niet veel aan toe te voegen. Uiteraard hoor ik regelmatig waarschuwingen dat je niet moet rekenen op je onderneming als pensioen. Ook dat is terecht. Neem een ondernemer, met 1 of 2 man personeel, werkt op basis van uurtje factuurtje. Ik vermoed dat die onderneming niet genoeg waard is om na pensionering van te leven. Maar ik denk dat die ondernemers dat zelf ook heel goed beseffen. Of neem het risico van een faillissement. Ook dat is geheel waar. Alleen in de praktijk vaak sterk overdreven. Als ik als ondernemer afkoers op een faillissement en ik heb nog geld in mijn pensioenpot zitten, dan ben ik maar wat blij als ik die kan aanwenden om het naderende noodlot af te wenden. Als dat niet lukt ben ik ook mijn pensioen kwijt, alle goede bedoelingen van mij en mijn pensioenadviseur ten spijt. Maar zou u het anders doen? Nee, een ondernemer investeert in zijn bedrijf er vanuit gaande dat de onderneming in de aanloop naar zijn pensioen voldoende zal opbrengen om een goed pensioen te regelen. En hoe dat pensioen wordt vormgegeven kan op diverse manieren, waarbij onroerend goed eerder regel dan uitzondering is. Kortom, het bedanken voor pensioen is in de meeste gevallen geen blijvend iets.

Woekerpolis fobiisten

De laatste tijd is bij veel mensen de angst voor een woekerpolis ontstaan. Die angst kan er zo goed inzitten dat deze mensen zelfs bedanken voor het pensioen van hun werkgever. Want misschien is dat wel een woekerpolis. Laat ik hier kort en duidelijk over zijn. De woekerpolis affaire speelt zich af bij particuliere verzekeringen. Daarmee zeg ik niet dat (collectieve) pensioenregelingen van werkgevers aan werknemers niet te hoge kosten kunnen bevatten. Nee, ik bedoel te zeggen, dat het alternatief voor de eventuele woekerpolis van de werkgever, meestal ook een woekerpolis is. Want waar willen mensen het dan zelf gaan regelen? Vaak kom je bij hetzelfde concern uit waar je werkgever een door jou benoemde woekerpolis heeft. Kortom, deze mensen komen vaak van de regen in de drup. Bedanken voor pensioen lijkt me in deze situatie geen optie. Ik zou dan het meeste voelen voor een gedegen onafhankelijk onderzoek door een objectieve pensioenadviseur of er inderdaad sprake is van een woekerpolis. Indien dat niet het geval is, dan is de angst onterecht geweest. Indien dit wel het geval is, kunnen er collectief maatregelen genomen worden. Dat werkt mijns inziens altijd beter dan zelf gaan hobbyen.

Gemoedsbezwaarden

Gemoedsbezwaarden zijn mensen die om geloofsovertuiging geen deel kunnen nemen aan de pensioenregeling. Gemoedsbezwaarden zijn officieel geregistreerd in Nederland. Met het oog op de fiscale en sociale wetten zijn speciale regelingen gemaakt voor gemoedsbezwaarden. Enerzijds wordt tegemoet gekomen aan hun wens om niet deel te nemen. Anderzijds is een vangnet bedacht om te voorkomen dat deze mensen de solidariteit uithollen . Dit zelfde geldt voor bedrijfstakpensioenfondsen met een verplichte deelneming. Ook daar gelden speciale regelingen. Daar is de pensioentoezegging vervangen door een fiscaal gefaciliteerde spaarregeling.

Mijn advies aan werkgever is om altijd tegemoet te komen aan de wensen van deze mensen, maar zeker oog te houden voor de uitholling van het solidaire karakter van bepaalde regelingen. Ik weet dat de regeling die speciaal voor bedrijfstakpensioenfondsen is gemaakt ook door de belastingdienst is geaccepteerd voor individuele pensioenregelingen, zelfs voor DGA’s in eigen beheer.

Wilt u ook geen pensioen en herkent u zichzelf in een van bovengenoemde categorieën, nodig ik u uit om te reageren.

Jan van Harten
Over Jan

Jan van Harten is Master of Arts in Pensions and Life Assurance en is sinds 1995 werkzaam als pensioenspecialist. Zijn specialisatie bestaat met name uit het adviseren, ondersteunen en begeleiden van werkgevers en ondernemingsraden op fiscaal, civiel-juridisch en verzekeringstechnisch [...]

Bekijk profiel