Pensioen verdient meer aandacht in de risicoparagraaf van het bestuursverslag van de onderneming

In deze tijd van het jaar zijn veel ondernemingen bezig met de opstelling van hun bestuursverslag (vroeger jaarverslag). Sinds 2015 moeten grote en middelgrote ondernemingen volgens richtlijn 400 van de Raad voor de Jaarverslaglegging een risicoparagraaf in hun jaarververslag opnemen. Wat ons betreft zou het onderwerp ‘Pensioen’ daarin vrijwel altijd een plaats moeten krijgen.

Bij een nadere beschouwing van deze richtlijn blijkt dat in de risicoparagraaf een beschrijving van de voornaamste risico’s en onzekerheden waarmee de rechtspersoon wordt geconfronteerd moet worden opgenomen. Uitgangspunt hierbij is dat de werkgever:

  1. zich beperkt tot het verschaffen van informatie over de voornaamste risico’s en onzekerheden;
  2. inzicht geeft in de maatregelen die zijn getroffen om risico’s te mitigeren en onzekerheden te adresseren;
  3. de verwachte impact aangeeft wanneer voorziene omstandigheden ten aanzien van de beschreven voornaamste risico’s en onzekerheden zich zouden voordoen (zo mogelijk via gevoeligheidsanalyses);
  4. de effecten beschrijft van risico’s en onzekerheden die zich hebben voorgedaan; en
  5. de eventuele aanpassingen vermeldt in het systeem van risicomanagement.

Daartoe dient een bedrijf in de risicoparagraaf de volgende zaken te beschrijven:

  1. Het risicoprofiel van de onderneming

Een beschrijving van de belangrijkste financiële en niet-financiële risico’s en onzekerheden.

  1. De risicobereidheid

Ook wel risk appetite genoemd. Hoeveel risico is de onderneming bereid en in staat om te dragen.

  1. Het risicomanagement systeem
    1. De getroffen risico-beperkende maatregelen;
    2. Een beschrijving van de verwachte impact op het resultaat en/of de financiële positie indien de risico’s of onzekerheden zich verwezenlijken. Met de aanbeveling deze impact te kwantificeren door middel van een gevoeligheidsanalyse;
    3. Risico’s en onzekerheden met een belangrijke impact in het afgelopen boekjaar en de gevolgen daarvan;
    4. Verbeteringen in het systeem van risicomanagement die zijn of worden aangebracht.
  2. Een zogenoemde In-control-verklaring.

Deze 4 onderwerpen hangen nauw met elkaar samen.

Risico’s, die samenhangen met personeelstoezegging, dienen daarbij zeker niet vergeten te worden.  Met het doen van een pensioentoezegging is de rechtspersoon een langjarige financiële verplichting aangegaan, veelal een contract met een pensioenuitvoerder met een langjarige looptijd.

De risico’s omtrent pensioen verdienen het – gezien de aard en omvang ervan – om nader geanalyseerd te worden naar de verschillende componenten. Wij noemen hier een aantal voorbeelden:

–          Strategisch

De risicoparagraaf van het bestuursverslag bevat een beschrijving van de risicobereidheid. Zijn de pensioenrisico’s van de onderneming in lijn met deze algemene risicobereidheid? Welke visie heeft de onderneming op toekomstig pensioenbeleid in het licht van de maatschappelijke ontwikkelingen (vergrijzing, nieuwe pensioenwetgeving, nieuw pensioensysteem) in relatie tot de ondernemingsdoelstellingen en het geldende HR-beleid?

–          Operationeel

Wat is het risico als de werknemers niet juist en tijdig  worden aangemeld bij de pensioenuitvoerder. Is aan de zorgplicht voldaan? Hoe is continuïteit van de uitvoering van de regeling gewaarborgd?

–          Financieel

In welke mate is de balanspost pensioenverplichtingen gevoelig voor renteontwikkelingen of beleggingsresultaten?

Hebben renteontwikkelingen of beleggingsresultaten invloed op de individuele werknemers? Wat zijn de consequenties voor de onderneming als die werknemers zich genoodzaakt voelen door te werken na de eerder beoogde pensioendatum?

–          Compliance en governance

Er kan sprake zijn van een juridische verplichting aan te sluiten bij een bedrijfstakpensioenfonds. Werknemers kunnen hun pensioenaanspraken claimen bij de werkgever. Governance gaat over de wijze waarop de pensioenprocessen zijn georganiseerd. Wie is verantwoordelijk, wie controleert of deze processen goed zijn georganiseerd (intern, of extern) en wie ziet er toe dat deze processen goed zijn ingericht en gemaakte afspraken worden nageleefd?

–          Communicatie

Idealiter zijn werknemers goed over de pensioenregeling geïnformeerd. Over de mogelijkheden, over welke verwachtingen zij mogen hebben omtrent de pensioenuitkeringen, en over de risico’s. Idealiter snappen zij ook de waarde van de toegezegde pensioenregeling, en versterkt dat hun motivatie en betrokkenheid. Hoe kunnen we dat het beste borgen?

De vraag die wij centraal stellen is wie loopt wanneer in welke mate welk risico. Risicomanagement houdt niet alleen in dat de juiste vragen moeten worden gesteld, maar dat iedere onderneming moet vaststellen welke risico’s groot genoeg zijn om in het jaarverslag te vermelden, met een beschrijving van op welke wijze hiermee wordt omgegaan. Ook is de positie die een werkgever inneemt over de risicobereidheid van belang. Voor effectief risicomanagement is een systematische aanpak en een stevige inbedding in de organisatie cruciaal.

Martin Wouda
Over Martin

Martin Wouda is Manager en Actuaris AG bij Milliman Pensioenen te Amsterdam. Martin is meer dan 20 jaar werkzaam als adviseur op het gebied van pensioenregelingen, zoals het analyseren, ontwerpen en implementeren van pensioenregelingen. Daarnaast is Martin certificerend actuaris. Hij heeft

Bekijk profiel